Projekt budżetu miasta na 2026 rok

Przyszłoroczne wydatki Częstochowy mają wynieść 2 mld 260 mln zł. Samorząd nadal bardzo dużo dokłada m.in. do oświaty. Na inwestycje miasto zaplanowało ok. 252 mln zł – informuje Biuro Prasowe magistratu. 

Strona dochodowa zaplanowana w pierwszej wersji projektu budżetu to 2 mld 191 mln zł, w tym dochody bieżące 2 mld 73,7 mln zł, a dochody majątkowe 117,4 mln zł. Budżet, zarówno w toku prac nad projektem, jak i po jego uchwaleniu - będzie oczywiście ulegał zmianom – zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej. Uchwalenie budżetu miasta Częstochowy na 2026 r. planowane jest w czasie jednej z grudniowych sesji.  

* Co wpływa na budżet? 

Obecna sytuacja finansowa polskich samorządów jest efektem wielu nakładających się zmian gospodarczych, prawnych i społecznych z ostatnich lat. Ich wynikiem było obciążanie samorządów lokalnych coraz większymi zadaniami i obowiązkowymi wydatkami bez jednoczesnego zapewnienia im stosownych środków i rekompensat finansowych.

Na obecny stan budżetów samorządowych, w tym także miasta Częstochowy, wpływ miała m.in. reforma systemu PIT, zapoczątkowana w 2019 r., która trwale zmniejszyła dochody własne samorządów. Przez ostatnie lata odnotowujemy również dynamicznie rosnącą lukę oświatową, czyli różnicę pomiędzy kosztami funkcjonowania oświaty a poziomem jej sfinansowania środkami przekazywanymi na ten cel z budżetu państwa. Wpłynęła na to zarówno reforma edukacji w 2017 r., jak i regulacje płacowe w oświacie, które miasto w znacznym stopniu musiało i nadal musi zabezpieczać ze środków własnych.

Bardzo istotne znaczenie miał również dynamiczny wzrost kosztów pracy, energii i usług widoczny zwłaszcza od 2021, co drastycznie zwiększyło wydatki bieżące jednostek miejskich.   

Rok 2026 będzie drugim rokiem obowiązywania nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Reforma dochodowa była korektą, którą należy ocenić pozytywnie,  ale nie poprawiła istotnie sytuacji samorządów, szczególnie miast na prawach powiatu, które otrzymały udziały w PIT i CIT niższe niż gminy i powiaty. Poza tym wzrost dochodów z PIT odbył się kosztem zmniejszenia państwowych subwencji. 

Zgodnie z szacunkami ministerialnymi, potrzeby oświatowe Częstochowy na rok 2026 zostały oszacowane na poziomie niższym od realnych potrzeb aż o 290 mln zł. To sprawia, że w projekcie budżetu wydatki oświatowe są niedoszacowane. 

Coraz więcej kosztuje też niezbędne wsparcie dla Miejskiego Szpitala Zespolonego, który rokrocznie wykazuje roczną stratę w bieżącym funkcjonowaniu. Podobne problemy dotyczą wielu innych szpitali, co pokazuje, jak palącą kwestią pozostaje reforma lecznictwa zamkniętego w Polsce.

Te uwarunkowania skutkujące dużą presją w zakresie obowiązkowych wydatków bieżących powodują, że miasto, aby zapewnić realizację zaplanowanych inwestycji i zbilansować budżet, musi (podobnie jak inne samorządy) nadal posiłkować się zwrotnymi źródłami finansowania. Wpływa na to także specyfika zaliczkowania i rozliczania zadań współfinasowanych środkami europejskimi, w efekcie której zdobyte przez miasto środki zasilają miejski budżet często z opóźnieniem. 

* Na co z budżetu?

Najwyższe kwotowo bieżące wydatki budżetu naszego miasta przeznaczone będą na:
- oświatę i wychowanie, edukacyjną opiekę wychowawczą: 887,1 mln  zł,
- pomoc społeczną, rodzinę i pozostałe zadania z zakresu polityki społecznej: 289,3 mln zł,
- transport i łączność: 166,3 mln zł,
- gospodarkę komunalną i ochronę środowiska: 163 mln zł,
- administrację publiczną: 158,5 mln zł.

Projekt budżetu na 2026 r. zakłada przeznaczenie na miejskie inwestycje kwoty 251 mln 912 tys. zł (to ok. 12,5% planowanych wydatków ogółem). Przyjęto do realizacji 71 zadań inwestycyjnych.

Najwyższe kwotowo środki zaplanowane do wydatkowania w 2026 r. dotyczą inwestycji:
− program budowy i przebudowy ulic oraz dróg lokalnych – 41 mln 378 tys. zł,
− budowa połączenia komunikacyjnego ul. 1 Maja – Krakowska – 40 mln 797 tys. zł,
− podniesienie efektywności energetycznej budynków placówek oświatowych – 21 mln 993 tys. zł,
− zakup autobusów elektrycznych wraz ze stacjami ładowania – 21 mln 68 tys. zł,
− centra przesiadkowe na terenie Miasta Częstochowy – 18 mln 34 tys. zł,
− budowa węzła drogowego al. Wojska Polskiego DK-1 wraz z nowym przebiegiem DK-46 – 16 mln 552 tys. zł,
− budowa budynków mieszkalnych wielorodzinnych przy ul. Krakowskiej 67 i 69 – 13 mln 116 tys. zł,
− rewitalizacja pl. Władysława Biegańskiego – 12 mln 579 tys. zł,
− „Praktyczne kształcenie zawodowe szansą na lepszy start – poprawa jakości kształcenia w szkołach zawodowych” (w zakresie zadań majątkowych) – 8 mln 638 tys. zł,
− przebudowa torowiska tramwajowego do Kucelina – 5 mln 949 tys. zł,
− Słoneczna Gmina II - zakup i montaż magazynów energii dla mieszkańców – 5 mln 281 tys. zł.

Tak jak w poprzednich latach zabezpieczono w projekcie budżetu środki na realizację budżetu obywatelskiego w wysokości 10 mln 408 tys. zł, z tego zadania bieżące stanowią kwotę 5 mln 901 tys. zł, natomiast inwestycyjne to kwota 4 mln 507 tys. zł. Na realizację zgłoszonych inicjatyw lokalnych w budżecie zabezpieczono kwotę 1 mln zł.

Pomimo ciągle trudnych uwarunkowań konstruowania budżetu miasto nie może rezygnować z programów opieki nad mieszkańcami, projektów wspierających rodziny, seniorów, praktyczną edukację zawodową oraz przeciwdziałających wykluczeniu.  

Realizowane będą również m.in. dotychczas działające programy zdrowotne i profilaktyczne, program dotacji dla uczelni „Akademicka Częstochowa” oraz stypendiów dla przyszłych lekarzy i pielęgniarek „Częstochowa dla Medyków”, zapewnione będą też środki na szkolenie sportowe dzieci i młodzieży.

Kontynuowane będą działania mające poprawić warunki nauki i rekreacji ruchowej w częstochowskich szkołach. W projekcie budżetu przewidziano m.in.: termomodernizację placówek oświatowych, przebudowę sanitariatów w obiektach oświatowych, program budowy boisk i bieżni lekkoatletycznych wraz z infrastrukturą sportową, likwidację barier architektonicznych, a także przebudowę sal gimnastycznych.

Fot. Biuro Prasowe Urzędu Miasta